داروی شیمی درمانی

Methotrexate

سایر نامها:

Mexate , Folex PFS , Abitrexate , Ledertrexate , Rheumatrex , Mexate_AQ , Methotrexate LPF , MTX , Methotrxate Sodum , Amethoptrin , NSC- 740

طبقه بندی دارویی : عامل ضد نئوپلاسم آنتی متابولیت

موارد مصرف:سرطان سینه , ازوفاژیال , معده , سر و گردن , ریه , بیضه , لوسمی , انواع لنفوما , سارکوم بافت نرم , استئوسارکوما , تروفوبلاستیک نئوپلاسم

موارد منع مصرف: حساسیت به دارو , مشکلات کبدی و کلیوی , سابقه افت شدید مغز استخوان , سابقع آرتریت روماتوئید , ایدز , حاملگی و دیس کرازی خون

عوارض جانبی

عوارض جانبی

عوارض حاد:

گوارشی : تهوع , استفراغ , بی اشتهایی , اسهال

پوست : راش پوستی

عوارض تاخیری:

CNS : در تزریق داخل نخاعی و دوز بالا: آرکنوئیدیت(سر درد شدید , سفتی گردن, تهوع , تب) , فلج حرکتی , فلج عصب Cranial , تشنج , کما , گیجی , درد عضلانی , انسفالوپاتی , تب و لرز

پوست: آلوپسی  , حساسیت به نور , افزایش پیگمانتاسیون پوست , Radiation recall

گوارشی : زخم دهان , فارنژیت , التهاب حلق , التهاب لثه (وابسته به دوز) , سوراخ شدن روده

خون: میلوساپرسیون, لکوپنی , ترومبوسیتوپنی

اندوکرین و متابولیک: دیابت , اختلالات قاعدگی , فقدان اسپرم , عقیمی کامل

قلب و عروق: واسکولیت

کبدی: سیروز و فیبروز پورت(در دوز پائین طولانی مدت), بالا رفتن ترانس آمیناز

چشم: تاری دید

تنفسی: دیس پنه , سرفه خشک , هیپوکسی , پنومونی و فیبروز , آمپیم(معمولاً به استروئید جواب می دهد)

کلیوی: نارسائی کلیوی , آزتمی , افزایش اوره خون , نفروپاتی(معمولاً بر اثر تجمع دارو در توبولهای کلیه)

نکات پرستاری

نکات پرستاری

۱- دوز بالای mg/m2 500 احتیاج به تزریق Leucovorin , حداقل ۷۲- ۴۸ ساعت بعد دارد.

۲- دوز زیر mg/m2 100 فقط گاهی احتیاج به Leucovorin دارد.

۳- در بیماران چاق , کسانی که پلورال افیوژن یا پریکاردیال افیوژن یا آسیت دارند , دفع دارو طولانی است و گاهاً احتیاج به سنجش سطح دارو در خون و Leucovorin حمایتی دارند.

۴- دارو را می توان در سرم قندی یا نمکی با غلظت mg/ml 25 رقیق و تزریق نمود.

۵- محلول داخل نخاعی باید به غلظت mg/ml 5 – 2/5 رقیق و سپس تزریق شود.

۶- آزمایشات دوره ای WBC و پلاکت هر ۴ هفته , CBC , کراتنین و تستهای کبدی هر ۴- ۳ ماه , CXR ابتدا و انتهای درمان , بیوپسی کبد در هر توالی gr5/1 – ۱ دوز تجمعی انجام شود.

۷- مایع درمانی برای ۴۸- ۳۶ ساعت و قلیایی کردن ادرار می تواند از تجمع دارو در توبولهای کلیوی بکاهد.

۸- هنگام آماده سازی از دستکش , عینک و ماسک استفاده کنید

۹- کلیه تزریقات IM و SC با کنترل پلاکت انجام گردد.

۱۰- اگر بیمار نیاز به شیاف داشت باید پلاکت بالای /mm3 100000 باشد.

۱۱- سرطانزا بودن دارو را به بیمار گوشزد کنید.

به بیمار آموزش دهید

به بیمار آموزش دهید

۱) از مصرف الکل , جهت پیشگیری از سیروز کبدی پرهیز کند.

۲) از مصرف اسید فولیک اضافی در رژیم غذایی اجتناب نماید(قرصهای تکمیلی).

۳) روزانه ۳- ۲ لیتر مایعات بنوشد, مگر اینکه از نظر کلیوی محدودیت داشته باشد.

۴) رژیم پر کالری و پرپروتئین مصرف کند.

۵) بهداشت دهان و دندان را رعایت نماید:

  •  از مسواک نرم استفاده کند.
  •  هر دو ساعت با سرم نمکی دهانشویه کند.
  •  جهت تحریک ترشح بزاق , آدامس بجود.

۶) دارو ممکن است باعث عقیمی شود.

۷) ممکن است موجب طاسی موقت شود که با قطع درمان بر طرف می شود.

۸) بیمار به نور حساسیت پیدا میکند . بنابراین:

  •  از عینک آفتابی استفاده کند.
  •  به پوست دست و صورت کرم ضد آفتاب بمالد.
  •  لباسهای آستین دار بپوشد.

۹) جهت کاهش تهوع و استفراغ:

  •  غذا را در حجم کم و دفعات زیاد مصرف کند.
  •  با مشورت پزشک معالج نیم ساعت قبل از غذا از ضد تهوع مناسب استفاده نماید.
  •  از مصرف غذا های چرب و لبنیات همراه دارو پرهیز کند.

۱۰) با توجه به مستعد بودن بیمار به عفونت :

  •  از جاهای شلوغ و پر ازدحام پرهیز کند.
  •  با افرادی که بیماری عفونی یا مسری دارند تماس نداشته باشد.
  •  در اماکن پر رفت و آمد از ماسک استفاده نماید.
  •  به علایم عفونت مانند تب و لرز توجه داشته باشد.
  •  بدون مشورت با پزشک معالج از واکسیناسیون خودداری کند

۱۱) باتوجه به اینکه مقداری دارو از طریق ادرار دفع می شود, پوست بدن بیمار یا پرستار به ادرار آلوده نشود.

۱۲) به بیمار آموزش دهید موارد زیر را به پزشک معالج یا پرستار اطلاع دهد:

مدفوع سیاه و خونی , تب و لرز , خونریزی و کبودی غیر طبیعی , تنفس تند و تنگی نفس , زردی پوست و سفیده چشم , تیره شدن ادرار, درد مفاصل , تاری دید و بی حسی اندامها

شکل دارویی :

ویال تزریقی mg/ml5/2(ml2) ؛ mg/ml 25 (ml2 , ml4, ml8 , ml10)

پودر تزریقی: mg 20, mg25 , mg 50 , mg 100 , mg250 , mg 1000)

قرص: mg5/2

نحوه نگهداری:

قرصها و ویالها:دمای اتاق (c˚۳۰-c˚۱۵), دور از نور

رقیق شده داخل ویال : در یخچال تا ۳ ماه ؛ در دمای اتاق ۴ هفته

محلول در سرم : ۸ روز در دمای اتاق

محلول داخل نخاعی: با غلظت mg/ml 5- 5/2 تا ۷ روز در دمای اتاق , البته توصیه میشود طی ۲۴ ساعت استفاده شود.

۱ دیدگاه

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

>