داروی شیمی درمانی

شیمی درمانی

داروی شیمی درمانیهمواره نام شیمی درمانی برای بیمار سرطانی ، دلهره آور است. اغلب کسانی که با این روش درمانی آشنا نیستند تصور می کنند ، شیمی درمانی نوعی درمان زجر آور و دردناک است.

اما این باورشان در اولین جلسه درمان به طور کامل تغییر خواهد کرد.

البته هیچ دارویی بدون عارضه نیست و نمی توان شیمی درمانی را از این قانون مستثناء کرد. اما برای اکثر عوارض ناشی از شیمی درمانی تدابیر پیشگیرانه و قابل اعتمادی وجود دارد که در مبحث “ مدیریت مشکلات بیمار سرطانی” تقدیم شده است.

شیمی درمانی چیست؟

شیمی درمانی چیست؟

شیمی درمانی استفاده از داروهای کشنده سلول (سایتوتوکسیک) یا یاخته آزار جهت نابودی سلولهای سرطانی است. بنابراین شیمی درمانی یک نوع دارو درمانی است. بیش از ۹۰ دارو تحت عنوان داروهای شیمی درمانی در این نوع درمان استفاده می شود.

شیمی درمانی ممکن است به صورت تک دارویی یا چند دارویی (ترکیبی از چند داروی شیمی درمانی) انجام شود.

انتخاب گزینه شیمی درمانی و نوع دارو بستگی دارد به :

نوع سرطان

محل درگیری

نوع سلولهای سرطانی از نظر بافت شناسی

میزان انتشار به سایر جاها

وضعیت سلامت عمومی بیمار

شیمی درمانی ممکن است به تنهایی یا همراه با سایر درمانها از قبیل :

اشعه درمانی

جراحی

هورمون درمانی

درمان بیولوژیک

استفاده شود. همچنین ممکن است شیمی درمانی با دوز بالا یا فشرده قبل از پیوند مغز استخوان برای بیمار در نظر گرفته شود.

داروهای شیمی درمانی در بدن چه کاری انجام می دهند؟

داروهای شیمی درمانی در بدن چه کاری انجام می دهند؟

اساس کار داروهای شیمی درمانی ، متوقف کردن رشد و تکثیر سلولهاست. آنها به تمام سلولهای بدن دستور توقف تکثیر را صادر می کنند. چه سالم ، چه سرطانی. در اثر این دستور سلولهای سرطانی از بین میروند ، اما سلولهای سالم پس از وقفه ای کوتاه مجدد خود را بازسازی و آماده تکثیر می نمایند.

تاثیر داروهای شیمی درمانی بر روی سلولهای سرطانی اثر درمانی و تاثیرشان بر سلولهای سالم عوارض شیمی درمانی نامیده می شود.

آیا شیمی درمانی در همه سرطانها موثر است؟

آیا شیمی درمانی در همه سرطانها موثر است؟

میزان تاثیر شیمی درمانی به عوامل زیادی بستگی دارد. از جمله : نوع سرطان ، محل درگیری ، میزان پیشرفت و سرعت تکثیر ، و غیره.

در برخی سرطانها ، شیمی درمانی منجر به نابودی کامل سرطان می شود ، اما در برخی دیگر باید با سایر درمانها همراه باشد. گاهی هم تاثیر چندانی در درمان ندارد و باید از سایر روشهای درمانی استفاد ه شود. اما شیمی درمانی یک مزیت نسبت به اشعه درمانی و جراحی دارد ، و آن اینکه داروها در تمام بدن پخش شده و هر جا که سلول سرطانی را شناسایی کند نابود می سازند. در حالیکه جراحی و اشعه درمانی به صورت موضعی درمان را انجام می دهند.

در طول سالهای اخیر ، دانش ما از خصوصیات ژنتیکی سرطانهای مختلف افزایش پیدا کرده است. همچنین داروهای مختلفی وارد چرخه درمان سرطان شده اند. امروزه داروهایی که برای درمان سرطان سینه استفاده می شوند با داروهایی که در درمان سرطان ریه بکار می رود متفاوتند. با تخصصی شدن داروها اثربخشی شان ، افزایش پیدا کرده است.

روشهای مختلف شیمی درمانی

روشهای مختلف شیمی درمانی

داروهای شیمی درمانی به صورت قرص ، کپسول ، محلولها و پودرهای تزریقی هستند . پزشک معالج به یکی از روشهای زیر دارو را تجویز می کند :

داخل وریدی

اغلب داروهای شیمی درمانی به صورت وریدی تجویز می شوند. میزان رقیق سازی و مدت زمان تزریق با توجه به نوع دارو ، نوع سرطان و پروتکل درمانی تنظیم می شود. داروها ممکن است طی چند دقیقه تا ۲۴ ساعت تزریق شوند .آماده سازی و تزریق داروی شیمی درمانی در کشور ما طبق دستور پزشک معالج و توسط کارشناس پرستاری متبحر در شیمی درمانی انجام می شود. دسترسی به وریدها هم می تواند به صورت رگ محیطی یا رگ مرکزی باشد.

 داخل نخاعی

پیرامون مغز و نخاع را پرده ای ظریف در بر می گیرد ، که از آن در مقابل فشار و ضربه محافظت میکند. بین پرده و مغز و نخاع مایعی وجود دارد که در محافظت و شناوری سیستم عصبی نقش اساسی دارد. در برخی از سرطانها ، سلولهای سرطانی به داخل این مایع رسوخ کرده و منجر به متاستاز می شوند.

شیمی درمانی داخل نخاعی با دو هدف پیشگیری و درمان انجام می شود. در بیماران مبتلا به  لوسمی (سرطان خون) جهت جلوگیری از انتشار سلولهای سرطانی به داخل مایع مغزی نخاعی دارو به داخل این مایع تزریق می شود. در برخی مواقع هم این انتشار انجام شده و شیمی درمانی داخل نخاعی تلاش می کند تا آنها را منهدم کند.

روش انجام:

شیمی درمانی داخل نخاعی (IT)

شیمی درمانی داخل نخاعی (IT)

۱- ابتدا بیمار در وضعیت مناسب خوابانیده می شود. گاهی هم جهت دسترسی بهتر در وضعیت نشسته قرار می گیرد.

۲- جهت کاهش درد گاهی در ناحیه تزیق از پماد ضد درد یا آمپول بیحسی استفاده می شود.

۳- سوزنهای مخصوص ظریف و بلندی از بین فضای بین مهره های کمری عبور داده می شود.

۴- مقداری مایع مغزی نخاعی که زرد شفاف است در داخل لوله آزمایش نمونه گیری می شود . تا از نظر سلامت و عدم وجود سلولهای سرطانی در آزمایشگاه بررسی شود.

۵- دارو از طریق سرنگ به داخل مایع مغذی نخاعی تزریق می شود.

 داخل مثانه ای

در سرطانهای مثانه خصوصاً اگر پیشرفته باشد ممکن است داروی شیمی درمانی به وسیله سوند به داخل مثانه هدایت شود. معمولاً بعد از تزریق به داخل مثانه سوند ، کلمپ (بسته) می شود و بعد از مدت زمانی کوتاه مجدد باز می گردد و تخلیه صورت می گیرد.

 داخل عضلانی

یکی دیگر از شیوه های تجویز داروی شیمی درمانی تزریق عضلانی است. البته طیف محدودی از داروهای شیمی درمانی مناسب تزریق عضلانی هستند. معمولاً عضله باسن برای تزریق استفاده می شود.

 زیر جلدی

عده محدودی از داروهای شیمی درمانی به صورت زیر جلدی تجویز می شوند. پی در گراستیم یکی از این داروهاست که برای افزایش ساختن گلبولهای سفید بکار می رود. تزریق زیر جلدی اغلب در ناحیه بازو انجام می شود.

 خوراکی

برخی داروهای شیمی درمانی به صورت قرص و کپسول هستند. عموماً این داروها باید با معده خالی مصرف شوند تا هم از شدت تهوع و استفراغ کاسته شود و هم جذب موثرتری صورت گیرد اما توضیحات کاملتر را می توانید در مبحث مربوط به همان دارو مطالعه بفرمائید.

هدف از شیمی درمانی چیست؟

هدف از شیمی درمانی چیست؟

آیا همیشه هدف از انجام شیمی درمانی درمان قعطی سرطان است؟

پزشک معالج ممکن است به یکی از دلایل زیر شیمی درمانی را به عنوان گزینه درمان بیمار در نظر بگیرد.

همه این گزینه ها شیمی درمانی است ، اما اینکه پزشک معالج با کدام هدف شیمی درمانی را انجام میدهد ، فقط خودش می تواند برایتان توضیح دهد. شما می توانید هدف از شیمی درمانی را از وی سوال کنید.

اکنون به توصیف هر کدام از این گزینه ها می پردازیم.

 نابودی کامل سرطان

یعنی در پایان درمان هیچ اثری از سرطان وجود ندارد. معمولاً پزشکان از اصطلاح Remission Complete استفاده می کنند .در پایان درمان به کمک روشهای تشخیصی اختصاصی هر سرطان ، بدن بیمار رابررسی می شود. مانند : آزمایش خون ، سی تی اسکن و غیره . در این حالت هیچ نشانه ای از بیماری وجود نخواهد داشت.

گاهی اوقات می گویند : شیمی درمانی پاسخ داده است.

نابودی نسبی سرطان

در برخی سرطانها فقدان نشانه بیماری در آزمایشات تشخیصی به معنای پایان شیمی درمانی نیست. مانند لوسمی ها ، جهت اطمینان مراحل دیگری هم تحت عنوان تثبیت و نگهدارنده اضافه می شود. به همین دلیل مرحله اول درمان به عنوان نابودی نسبی معرفی می شود .

کوچک کردن تومور قبل از جراحی یا اشعه درمانی (نئوادجووانت درمانی)

گاهی اوقات یک توده بیش از اندازه بزرگ است یا در کنار اندامهای حیاتی تشکیل می شود. در چنین مواقعی ممکن است پزشکان تصمیم بگیرند بیمار قبل از جراحی یا اشعه درمانی تحت شیمی درمانی قرار بگیرد تا توده کوچکتر شده ، و بتوانند به راحتی آنرا خارج یا محو نمایند. به این روش درمانی نئوادجووانت درمانی گفته می شود.

پیشگیری از عود سرطان بعد از جراحی یا اشعه درمانی

در درمان استاندارد سرطان توده های جامد ، معمولاً بعد از جراحی شیمی درمانی و سپس اشعه درمانی انجام می شود. هدف در این کار نابودی باقیمانده سلولهای سرطانی و کاهش احتمال عود است. گاهی ممکن است اشعه درمانی نسبت به شیمی درمانی در تقدم باشد که البته تصمیم گیری با پزشک معالج است.

تسکین علایم و عوارض سرطان

گاهی سرطان در مرحله پیشرفته و منتشر قرار دارد ، یا بیمار به دلیل کهولت سن یا توان جسمی کم نمی تواند با درمانهای رایج تحت معالجه قرار بگیرد. طبیعی است که سرطان بدون درمان به رشد خود ادامه می دهد . رشد سرطان در چنین شرایطی موجب بروز عوارض فراوان و درد در بیمار می شود. در درمان تسکینی یا Palliative هدف کاهش عوارض جانبی سرطان است ، به گونه ای که بیمار بتواند در مدت باقی مانده از حیاتش درد کمتری را تحمل کند و با حداقل عوارض مواجه شود. بنابراین در اینجا هدف درمان قطعی نیست ، و شیمی درمانی تنها کیفیت زندگی بیمار را بهبود می بخشد.

حفظ مدت بقا و طول عمر بیمار

در واقع این هدف هم جزء زیر گروه درمان تسکینی Palliative محسوب می شود ، یعنی هدف درمان قطعی نیست و تنها با مهار رشد و متوقف کردن گسترش سرطان ، پزشک معالج کمک می کند تا بیمار مدت بیشتر زنده بماند.

آماده سازی بیمار جهت پیوند (شیمی درمانی با دوز بالا)

قبل از انجام پیوند مغز استخوان ، جهت نابودی کامل سلولهای سرطانی ، پزشک معالج بیمار را تحت شیمی درمانی قرار می دهد. فرق این نوع شیمی درمانی با سایر انواع ، در مقدار دارویی است که تجویز می شود.

در اینجا مقدار دارو چندین برابر مقدار معمولی است. به اصطلاح شیمی درمانی دوز بالا انجام می شود.

آزمایشات قبل از شیمی درمانی

آزمایشات قبل از شیمی درمانی

قبل از شروع شیمی درمانی پزشک معالج آزمایشاتی را انجام می دهد. گاهی لازم است عکسهایی از برخی جاهای بدن گرفته شود .

گاهی آزمایشات انجام شده در فرآیند تشخیص برای شروع شیمی درمانی کفایت می کند ، گاهی هم نیاز به بررسی های بیشتر است.

به طور خلاصه آزمایشات قبل از شیمی درمانی می تواند شامل :

شمارش کامل گلبول های خون(CBC)

• بررسی عملکرد کلیه

• بررسی عملکرد کبد

• بررسی عملکرد قلب

• بررسی عملکرد ریه

وجود برخی بیماریهای عفونی مانند هپاتیت B و c و ایدز هم در بیمار بررسی می شود.

بیماران مرد ممکن است بر اثر شیمی درمانی دچار عقیمی شوند ، آنها می توانند اسپرم خود را در بانک های مخصوصی که جهت این کار وجود دارند ، مبادرت به ذخیره و نگهداری اسپرم خود نمایند. در این خصوص مقاله ” روشهای حفظ باروری در بیماران سرطانی” را مطالعه بفرمائید.

دوره و جلسات شیمی درمانی

دوره و جلسات شیمی درمانی

برنامه ریزی برای شیمی درمانی مطابق با آخرین یافته ها صورت می گیرد . پزشک معالج ترکیبی از چند داروی شیمی درمانی را برای درمان انتخاب می کند ، طوریکه با توجه به وضعیت بیمار و هدف درمانی ، بهترین گزینه محسوب می شود.

شیمی درمانی اغلب ، تک نوبته نیست و طی یک دوره انجام می شود. یک دوره معمولاً بین ۳ تا ۶ ماه به طول می انجامد ، که البته گاهی بیشتر یا کمتر می شود. هر دوره بین ۴ تا ۸ جلسه است.

هر جلسه می تواند یک روز تا یکهفته باشد. سپس یک دوره استراحت تا شروع  جلسه بعدی در نظر گرفته می شود ، در دوره استراحت بدن فرصت پیدا می کند خود را ترمیم نماید و برای جلسه بعدی آماده شود.

قبل از شروع هر جلسه آزمایشاتی بر روی خون بیمار انجام می شود ، بیشتر مواقع این آزمایشات شامل شمارش سلولهای خونی (CBC) ، تستهای عملکرد کلیه و کبد است. به وسیله این آزمایشات پزشک معالج از برطرف شدن عوارض جلسه قبلی ، و آماده بودن بیمار برای جلسه جدید اطمینان حاصل می کند.

گاهی با مشاهده جواب آزمایش ممکن است جلسه جدید به چند روز بعد موکول شود ، و برای خنثی کردن عوارض ، داروهایی تجویز شود ، گاهی هم مقدار یا نوع داروهای شیمی درمانی تغییر داده می شود.

روشهای شیمی درمانی طیف وسیعی دارد اینکه چه روشی برای درمان موثرتر است توسط پزشک معالج تعین می شود.

چرا شیمی درمانی طی یک دوره و چند جلسه تنظیم می شود و یکباره انجام نمی شود؟

این کار دو علت دارد:

علت اول: یک سلول چه سالم باشد چه سرطانی ، یا در فاز استراحت است یا فاز تقسیم. در یک توده سرطانی برخی سلولها در فاز استراحتند و برخی دیگر در فاز تقسیم. داروهای شیمی درمانی تنها بر روی سلولهایی تاثیر می گذارند که در فاز تقسیم هستند. با این توصیف ، طبیعی است که در هر جلسه شیمی درمانی فقط سلولهای سرطانی که در فاز تقسیم هستند از بین می روند و سلولهای فاز استراحت ، باقی می مانند. در فاصله بین جلسات سلولهای باقیمانده که در فاز استراحت به سر می بردند ، فعال شده وارد فاز تقسیم می شوند ، با شیمی درمانی مجدد ، سلولهای فعال شده جدید از بین می روند ، بدین ترتیب ، یک توده در طی چند جلسه ، به تدریج کوچک و ناپدید می شود.

علت دوم: داروهای شیمی درمانی علاوه بر سلولهای سرطانی به سلولهای طبیعی هم آسیب وارد می کنند. در فاصله بین جلسات بدن فرصت پیدا می کند تا خودش را باز سازی نماید و آماده جلسه بعدی شود.

مطالب بیشتر:

– داروهای شیمی درمانی

– مشکلات بیماران سرطانی

– درمان سرطان پستان

۷ دیدگاه

  1. باسلام
    برای پروژه تحقیقی ALL می خوام بدونم که در مرحله نگهدارنده که مدت دو سال به طول می انجامد و شیمی درمانی خفیف تر انجام میشه میشه کتاب یا مقاله ای رو معرفی کنید که این مرحله رو به طور کامل یعنی اینکه دارو وارد بدن میشه در بدن با بخش های مختلف چه کارهایی می کنه و بشه فهمید خروجی این مرحله باید چی باشه که بگیم بیماری کنترل شده معرفی کنید. ممنون

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

>