درد در بیماران  سرطانی

درد در سرطان

کنترل و  درمان درد از اهم حقوق  یک انسان است. درد پدیده ایست که  تاثیرات جسمی و روحی به دنبال دارد که  می تواند باعث تنزل کیفیت زندگی فرد شود و اطرافیانش را مضطرب و نگران نماید.

این موضوع به قدری حائز اهمیت است که امروزه ما به عنوان شاخه ای جداگانه از رشته پزشکی ، متخصصین درد را در بیمارستانها شاهد هستیم.

سرطان و درد در بسیاری از مواقع همزمان در یک فرد اتفاق می افتد. نوع سرطان و روش های تشخیص و درمان آن می تواند دردناک باشد.

در این مقاله به جنبه های مختلف درد در سرطان پرداخته می شود.

علل درد در بیمار سرطانی

بیمار سرطانی به دلایل مختلفی ممکن است درد را تجربه کند.

نوع سرطان. گاهی تومور در محل درگیری ، گیرنده های درد را تحریک می کند وموجب احساس درد می شود. گاهی مواد آزاد شده از تومور خصوصاً تومورهای سیستم اعصاب مرکزی ، اعصاب و عضلات گیرنده های درد را تحریک می کنند.

نکته قابل توجه اینکه ، این تصور که درد نشانه پیشرفت سرطان است ، کاملاً اشتباه است. درد اگر چه یکی از نشانه های سرطان محسوب می شود ، اما مترادف با پیشرفت سرطان نیست.

تست های تشخیص. بیوپسی ها و سایر تست های تشخیص مانند نمونه برداری از مایع مغزی نخاعی و نمونه برداری از مغز استخوان می تواند دردناک باشد. این دردها اغلب موقت هستند . اما موقت بودن بدین معنا نیست که بیمار مجبور است آنرا بدون دریافت مسکن و بی حسی موضعی تحمل نماید.

چون طبق قوانین پزشکی قانونی پیرامون درد :

  • بیمار حق دارد که درد او توسط پرسنل پزشکی ، خانواده و دوستان و سایر اطرافیان جدی گرفته شود.
  • بیمار حق دارد که درد او کنترل شود و مهم نیست که علت درد چه باشد و شدت آن چقدر باشد. بیمار حق دارد که در تمام موارد با احترام درمان شود و موقعی که نیاز به دارو دارد با دقت تحت مراقبت باشد.
  • بیمار حق دارد که در مواقع انجام درمان ها و سایر کارهایی که بر روی او انجام می شود بدون درد باشد ویا با کمترین درد ممکن مواجه شود.

درد ناشی از روشهای درمانی: روش های درمان سرطان ممکن است درد را در پی داشته باشد.

جراحی به دلیل الگوی کلی اش که از بریدن جهت درمان استفاده می کند می تواند دردناک باشد. بیمار می تواند قبل از جراحی از پزشکش سوال کند که چه روشی جهت کنترل درد بعد از جراحی در موردش بکار گرفته خواهد شد؟ و مدت زمان درد چقدر خواهد بود؟ نوعی از درد به عنوان عارضه بعد از جراحی مطرح است که به آن درد فانتومی (درد خیالی) گفته می شود. در بیمارانی که به دلیل سرطان ، عضوی از بدن مانند دست یا پا را از دست می دهند ، این نوع درد راممکن است تجربه نمایند. مثلا بیماری که کل پایش را از دست داده است ، احساس می کند انگشتان همان پای قطع شده دردناک است. در واقع عضوی که وجود ندارد درد دارد. به نظر می رسد این درد ناشی از قطع شدن گیرند های درد در انتهای بریده شده اندام باشد.

شیمی درمانی به ندرت موجب درد  می شود. تنها تعداد محدودی از داروها هنگام تزریق دردناک هستند ، که اغلب سرمای موضعی (کیسه یخ) می تواند درد ناشی از شیمی درمانی ار تسکین بخشد. یکی از عوارض شیمی درمانی ، زخم های دهانی است ، این زخم ها و التهاب ها هم می تواند دردناک باشد ، که ما در مبحث ” خشکی و زخم دهان ” بدان پرداخته ایم.

اشعه درمانی یک روش درمانی دردناک نیست ، اما عوارض آن خصوصاً در اشعه درمانی سر و گردن و قفسه سینه می تواند به شکل بلع دردناک بروز نماید. مصرف غذاهای نرم و غیر محرک و دسرهای سرد درد ناشی از اشعه درمانی سر و گردن را تسکین می دهد. سوختگی های پوست در اثر اشعه درمانی ، که به پدیده Radiation Recall مشهورند ، می تواند دردی مشابه آفتاب سوختگی  در بیمار ایجاد نماید. اما با توجه به اینکه در طول دوران اشعه درمانی بکار بردن لوسیون و کرم با محدودیت همراه است ، لازم است با متخصص رادیوتراپی در خصوص تسکین درد مشورت شود. گاهی اشعه درمانی ناحیه شکم و مثانه می تواند با درد گوارشی وسوزش ادرار همراه باشد ، مصرف مایعات کافی و مسکن های خوراکی در کاهش چنین دردهایی موثر هستند.

ارزیابی درد

ارزیابی درد    مانند خونریزی از طریق مشاهده امکانپذیر نیست. یا مثل تب نمی توان دماسنجی را در دهان بیمار گذارد و میزان درد را به رقمی دقیق محاسبه کرد. کسی که درد می کشد ، تنها کسی است که می داند چقدر درد دارد.

اما کادر درمان باید بتوانند به روشی این درد را ارزیابی نمایند. درواقع ارزیابی درد ، درک احساس درد بیمار است.

بدین منظور باید ، معیاری برای ارزیابی درد وجود داشته باشد. این معیار کانال ارتباطی بیمار و کادر درمان است. بیمار و کادر درمان جهت رسیدن به نقطه درک درد بیمار در مورد موارد زیر صحبت می کنند:

محل درد. بیمار می تواند محل درد را با انگشت یا نگاه خود مشخص نماید. اما در برخی سرطانها مانند مالتیپل میلوما ، درد در تمام بدن منتشر و پخش است. گاهی هم مانند دردهای ناحیه شکمی تنها می تواند محدوده درد را مشخص کند ، نه محل دقیق آنرا.

نوع درد. دردها انواع مختلفی دارند. بیمار می تواند نوع درد را توصیف کند . درد می تواند تیز ، کند ، ضربان دار ، سوزشی ، خنجری ، ضربتی ، موقت (یا توسان دار) و یا پایدار باشد.

مدت زمان درد. درد می تواند مدت زمان محدود (حاد) داشته باشد ، مانند درد ناشی از برش جراحی ، چند روزی طول بکشد و آرام آرام برطرف شود. همچنین می تواند مزمن باشد یعنی با شدت های مختلفی چندین ماه و حتی چندین سال تجربه شود.

بیمارانی که مبتلا به درد مزمن هستند ، گاهی در طول روز دچار دردهای حمله ای با شدت بیشتر می شوند که به آن دردسرکش گفته می شود. درد سرکش از نظر فیزیولوژیک با درد مزمن فرق دارد. چون در طی یک ساعت بصورت حمله ای آغاز شده ، سپس فروکش می کند

درمان درد حاد ، مزمن و سرکش با هم فرق دارد. بیماری که به دلیل درد مزمن مسکن مصرف می کند ، هنگام بروز درد سرکش باید مسکن ویژه درد سرکش مصرف نماید و مسکن درد مزمن در او اثربخش نخواهد بود.

عوامل تشدید کننده درد. بیمار به تجربه می تواند بگوید چه چیزی دردش را تشدید می کند. تنفس عمیق ، جابجا شدن ، غذا خوردن و حتی حالات روحی و هیجانی مانند عصبانیت و خشم می تواند درد را تشدید نماید.

عوامل تسکین دهنده درد. گاهی بیمار تجاربی در این زمینه دارد ، که می تواند مفید یا مضر باشد. مثلا بیماری که مبتلا به سرطان عضله (سارکوما) است ، ممکن است با ماساژ دردش کاهش یابد ، در حالیکه ماساژ در سارکوما ممنوع است. گاهی هم تجربه مفیدی دارد ، مثلا نفس کشیدن عمیق ممکن است درد ناشی از سرطان روده را کاهش دهد. بنابراین لازم است بیمار و کادر درمان در این زمینه با هم گفتگو نمایند. از طرف دیگر ، کادر درمان ممکن است گزینه هایی را جهت کاهش درد پیشنهاد نمایند. مانند کیسه آبگرم یا کیسه یخ و حتی گاهی روش های مراقبه.

شدت درد. شاید سخت ترین بخش مصاحبه برای ارزیابی درد ، بیان شدت درد باشد. چون بیمار باید بتواند با نگاه به شکلکها ،شدت درد خود را مشخص کند. البته در صورت تداوم درد ، او خیلی زود در این زمینه مهارت لازم را کسب می کند.

جدول ارزیابی درد

علاوه بر عواملی که در بالا شرح آن رفت ، احساس درد به باورهای مذهبی و فرهنگی بیمار هم بستگی دارد. در برخی فرهنگها بیان درد نشانه ضعف روحی و حتی گناه محسوب می شود. بنابراین فرد ارزیابی کننده باید به مشخصه های فرهنگی بیمار هم (بدون قضاوت) توجه داشته باشد.

در برخی فرهنگها و حتی اقوام ، بیان اغراق آمیز درد مشاهده می شود. ارزیابی کننده مجاز نیست در چنین مواردی به قضاوت شخصی خود رجوع کند و درد را تمارض قلمداد نماید ، و حتی مجاز نیست چنین چیزی را در مکتوبات پزشکی خود بنویسد.

راه  های درمان درد در سرطان

جهت درمان درد طیف وسیعی راه ها وجود دارد. درمان دارویی یکی از رایجترین و سهل ترین راههای کنترل درد محسوب می شود. اما تنها راه حل نیست . گاهی درد با مصرف مسکن ها تسکین پیدا نمی کند وباید راههای دیگری بکار گرفته شود.

درمان دارویی:

مسکن های که در درمان درد سرطان استفاده می شوند  بستگی به نوع درد (حاد ، مزمن و سرکش) متفاوت است. بنابراین شما به عنوان بیمار سرطانی یا کسی که از بیمار سرطانی مراقبت می کند باید در ابتدا نوع درد را مشخص کنید که در بالا انواعش را توصیف کردیم.

مسکن هایی که جهت درد مزمن استفاده می شوند ، به تدریج در بدن آزاد می شوند. نکته مهم در مورد این مسکن ها اینست که باید طبق زمانبندی مشخصی مصرف شوند ، حتی اگر درد وجود ندارد.اغلب به صورت قرص ، کپسول و شربت تجویز می شوند ، اینکه هر چند ساعت یکبار باید مصرف شوند  بستگی به نظر پزشک معالج دارد.

امروزه محصولات متنوعی جهت تسکین درد مزمن وارد بازار شده اند ، چسب های ضد درد ، پمپ های حاوی مسکن تزریقی ، که به صورت ۲۴ ساعته به تدریج دارو را آزاد می نمایند از این دسته هستند.

مسکن های درد های حاد و سرکش ، با هم تفاوتی ندارند. این گروه از مسکن ها سریع در بدن آزاد می شوند و باید به محض شروع درد مصرف شوند. هرگز اجازه ندهید درد حاد و سرکش ادامه پیدا کند ، و با شروع اولین نشانه ها مسکن مصرف کنید ، چون در صورت پیشرفت درد ممکن است مسکن اثر بخشی اش را از دست بدهد.

به طور کلی تحمل درد چه نوع مزمن چه حاد ، کار درستی نیست. اینکه تصور کنید حالا درد را می توانم تحمل کنم ، و کمی زمان مصرف مسکن را به تاخیر بیاندازم کار اشتباهی است.

بسیاری از پرسنل درمان ، افراد جامعه ، عوامل قانون گذار و حتی بسیاری از افرادی که درد دارند بر این باورند که مصرف داروهای مسکن درد موجب اعتیاد می شود ، در حالیکه هرگز اینگونه نیست.

انواع داروهای مسکن:

ضد درد های غیر استروئیدی

آسپرین ، ایبوپروفن ، پاراستامول (آستامینوفن) ، نوافن ، ایندومتاسین ، ژلوفن ، دیکلوفناک ، ناپروکسن و سلکسیب از این گروه مسکن ها هستند. این مسکن ها جهت دردهای خفیف اثر بخش هستند.

یک فرد عادی می تواند با مراجعه به داروخانه و حتی بدون تجویز  پزشک ، برخی از این طیف را خریداری و مصرف نماید. اما بیمار سرطانی به دلیل خطر خونریزی گوارشی و وضعیت آنزیم های کبدی ، مجاز به مصرف خودسرانه داروهای این گروه نیست.

ضد دردهای مخدر

جهت دردهای متوسط تا شدید از داروهای مخدر استفاده می شود. کلیه داروهای کدئین دار ، مورفین ، پتدین ، متادون ، فنتانیل ، مپریدین و اکسی کدون برخی از داروهای مخدر مورد استفاده در بیماران سرطانی اند.

بدیهی است که مصرف داروهای این گروه بدون تجویز پزشک معالج ، کاملاً ممنوع است. گاهی حتی پزشک معالج ممکن است مصرف مستقیم تریاک را برای بیمار مجاز بداند. خصوصاً در بیماران مسن که امیدی به درمان سرطان وجود نداشته باشد.

مقاومت دارویی در اثر مصرف مخدرها شایع است ، یعنی بعد از مدتی مصرف دارو ، مسکن اثربخشی اش را در تسکین درد از دست می دهد. در چنین مواقعی پزشک معالج مقدار مخدر را افزایش می دهد ، یا نوع آنرا تغییر می دهد.

مصرف الکل همراه با داروهای مخدر کاری بسیار خطرناک است و  می تواند با سنکوپ و قطع تنفسی همراه باشد. اگر همزمان تحت درمان دو پزشک هستید ، نمی توانید جهت درد از هر دو نظر استفاده کنید و باید پزشکی که درد را کنترل می کند از داروهایی که پزشک دیگر تجویز کرده است مطلع باشد.

مسکن های مخدر می تواند هم جهت دردهای مزمن و هم دردهای حاد تجویز شود.

سایر روشهای کنترل درد

روشهای  طبی و جراحی متنوعی جهت دردهای غیر قابل مهار وجود دارد ، در برخی از این روشها رشته اعصاب منتقل کننده حس درد قطع می شود و در برخی با آزاد سازی مستقیم دارو در مسیر اعصاب درد ، درد مهار می شود.

در صورتیکه با درمانهایی دارویی درد فروکش نکرد می توانید با مراجعه به متخصص درد ، راه های دیگر کنترل درد را جویا شوید.

درمانهای آلترناتیو درد. مانند ماساژ درمانی ، مراقبه ، موسیقی درمانی ، طب سوزنی ، هیپنوتیزم و ابزارهای لرزشی در این طیف قرار دارند. تجربه بیماران بسیار متفاوت است. برخی این روشها را بسیار مطلوب و کارآمد و برخی بی تاثیر می دانند.

فارغ از نظریه های له و علیه ، استفاده از روش های آلترناتیو بدون اجازه پزشک معالج ممنوع است.

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

>