تهوع و استفراغ
تهوع و استفراغ

تهوع و استفراغ در بیماران سرطانی

تهوع و استفراغ تهوع و استفراغ تهوع و استفراغ چیست؟

تهوع یعنی احساس ناخوشایند در گلو و معده که معمولاً با افزایش بزاق ، خواب آلودگی ، سختی بلع ، افزایش دما و تپش قلب همراه است ، و استفراغ انقباض شدید معده و عضلات شکم که با خارج شدن محتویات معده همراه است.

تغییر حس چشایی

۵۰% بیماران تحت شیمی درمانی این عارضه را تجربه می کنند. احساس تهوع  و ترس از استفراغ موجب بی اشتهایی می شود درنتیجه، مواد غذایی کمتری به بدن می رسد.

قبل از شروع شیمی درمانی اغلب بیماران از ریزش مو نگرانند ، اما بعد از شیمی درمانی ، بیشترین نگرانی شان تهوع و استفراغ است. می توان گفت یکی از جدی ترین عارضه های شیمی درمانی تهوع و استفراغ است .

چرا تهوع و استفراغ حائز اهمیت است؟

چون استفراغ موجب ، از دست رفتن آب بدن ، خستگی ، عدم تمرکز حواس ، کندی ترمیم زخم و بی اشتهایی می شود . همچنین باز گشت ترشحات معده به دهان به دلیل اسیدی بودن موجب آزردگی مری و حلق می گردد ، و می تواند تعادل اسید – باز بدن بیمار را دچار اختلال نماید.

تهوع هم  میل بیمار به خوردن را کاهش داده موجب کاهش وزن و ضعف می شود.

چند نوع تهوع و استفراغ در بیماران تحت شیمی درمانی دیده می می شود؟

به ظاهر همه انواع تهوع و استفراغ فرقی با هم ندارند ، اما منشاء و نحوه کنترلشان از هم متفاوت است. بیماران سرطانی دچار سه نوع تهوع و استفراغ می شوند:

۱- تهوع و استفراغ شرطی : در نتیجه یاد آوری خاطرات شیمی درمانی قبلی و بر اثر فعالیت مرکز احساسات و وحافظه ایجاد می شود. نشانه اش اینست که بیمار قبل از مراجعه به بیمارستان یا کلینیک دچار تهوع و استفراغ می شود. این نوع تهوع و استفراغ با آرامبخش ملایم در شب قبل از شیمی درمانی قابل کنترل است و کاهش می یابد. البته مصرف آرامبخش باید با اجازه پزشک معالج صورت گیرد.

۲- تهوع و استفراغ حاد : این نوع تهوع و استفراغ حین تزریق داروهای شیمی درمانی بروز می کند ، جهت پیشگیری از  تهوع و استفراغ حاد ، قبل از شیمی درمانی ، داروی ضد تهوع به صورت تزریقی یا خوراکی تجویز می شود.

۳- تهوع و استفراغ تاخیری : این نوع تهوع و استفراغ از روز دوم بعد از شیمی درمانی شروع شده و تا پنج روز ادامه می یابد. معمولاً از روز سوم به میزان زیادی علایم فروکش می کند اما به ندرت ،  تا ۵ روز ادامه می یابد . گاهی هم به صورت علایم خفیف تر به صورت بی اشتهایی بروز می کند.بیمارانی که سر پایی تحت درمان قرار می گیرند ، این علایم را در منزل تجربه می کنند.

چه درمان دارویی جهت کنترل تهوع و استفراغ انجام می شود؟

همه بیماران قبل از شیمی درمانی ، جهت کنترل تهوع و استفراغ دارو دریافت می کنند. طیف وسیعی از داروهای ضد تهوع با اثر بخشی مناسب وجود دارد که می توانند این عارضه را مهار نمایند. برخی از این داروها خوراکی و برخی وریدی هستند.

چگونه می توانیم در کاهش تهوع و استفراغ نقش موثری داشته باشیم؟

اقدامات باید در سه مرحله انجام شود:

اقدامات قبل از شیمی درمانی

اقدامات قبل از شیمی درمانی

۱- شب قبل از شیمی درمانی به بیمار غذایی ساده و سبک بدهید. غذای سبک و ساده مانند : سوپ رقیق با نان تست ، آش سبزی ، میوه ، شیر کم چرب ، ماست کم چرب ، سالاد کاهو (بدون کلم چون کلم نفاخ است) ، کشمش .

۲- از دادن غذای چرب و نفاخ در شب قبل از شیمی درمانی خودداری کنید. مانند : حبوبات ، کلم ، سرخ کردنی ، شیر پر چرب

۳- صبح روز شیمی درمانی صبحانه ای سبک میل کند. مانند : یک لیوان آب پرتقال با بیسکوئیت سبوسدار ، چای کمرنگ و نان و مربا ، عسل ، شله زرد.

۴- از مصرف صبحانه سنگین خودداری شود. در فرهنگ ما ایرانیان در منوی صبحانه برخی غذا ها سرو می شود که چندان مناسب روزهای شیمی درمانی نیست البته بعد از فروکش کردن علایم تهوع و استفراغ می توان از آنها استفاده کرد (جهت تامین کالری کافی و جلوگیری از کاهش وزن) مانند : املت ، نیمرو ، حلیم ، کله پاچه ، عدسی

۵- به بیمار لباسی راحت و کشاد بپوشانید. چون لباس تنگ به دستگاه گوارش بیمار فشار وارد کرده ، تهوع و استفراغ را تشدید می نماید.

۶- اگر بیمار خسته نیست ، دوش بگیرد و شرایطی فراهم کنید که  بتواند خواب راحتی داشته باشد.

اقدامات حین شیمی درمانی

اقدامات حین شیمی درمانی

۱- جویدن آدامس و مزمزه کردن آب نباتهای ترش ، ضمن تازه کردن فضای دهان ، در پیشگیری از تهوع و استفراغ موثر هستند.

۲ – مقداری میان وعده همراه خود به کلینیک ببرید تا حین شیمی درمانی میل نمائید. معده بیمار نباید خالی باشد . خالی بودن معده تهوع و استفراغ را تشدید می کند . اما انتخاب میان وعده نیازمند دقت است. از فهرست زیر میان وعده را انتخاب نمائید. بیسکوئیت ، خرما ، کشمش ، گردو ، آب ساده ، میوه ، آب میوه تازه (از ترکیب کردن چند آب میوه با هم خودداری کنید. چون موجب سوء هاضمه می شود).

۳- حواستان را به چیز دیگری معطوف کنید. مطالعه مجله ، گوش کردن به موسیقی ، صحبت با سایر بیماران و هر آنچه که بتواند توجه بیمار را به شیمی درمانی کاهش دهد می تواند در کاهش تهوع و استفراغ نقش داشته باشد.

اقدامات بعد از شیمی درمانی

اقدامات بعد از شیمی درمانی

اقداماتی که در زیر به تفکیک تهوع و استفراغ فهرست شده است را تا زمانی که احساس تهوع و استفراغ بر طرف نشده است انجام دهید. با فروکش کردن علایم می توانید تا ۲۴ ساعت مانده به جلسه بعدی تغذیه عادی خود را داشته باشید. از آنجایی که تهوع استفراغ بعد از شیمی درمانی موجب بی اشتهایی می شود ، توصیه می شود مبحث بی اشتهایی را هم مطالعه فرمائید و اقدامات لازم را بکار بندید.

جهت تهوع:

۱- غذاهای ملایم و سبک مصرف کنید. مانند : بیسکوئیت ساده ، نان تست

۲- مایعات ساده و سبک را به صورت خنک و جرعه جرعه بنوشید. این مایعات می تواند آب سیب تازه ، آب هویج ، چای ، عرقیات طبیعی باشد. شربت عرق زنجبیل یکی از بهترین مایعات است. چون زنجبیل خاصیت ضد تهوعی دارد . می توانید ، مقداری آب ، عرق زنجبیل و عسل را با هم مخلوط کرده به عنوان میان وعده بنوشید. در بسیاری از کشورها بعد از شیمی درمانی این شربت به بیمار خورانیده می شود .

۳ – از مصرف لبنیات تا فروکش کردن علایم تهوع خودداری کنید.

۴- طعم غذاهای ناخوشایند را تغییر دهید. بسیاری از بیماران در طی درمان از طعم ماهی و گوشت شکایت دارند. افزودن برخی چاشنی ها مانند آب لیمو ، پودر سیر ، پودر نعناع ، می تواند این احساس ناخوشایند را تعدیل کنند.

۵- از مصرف غذاهای پر چرب و خیلی شیرین خودداری کنید. مانند : کیک خامه ای ، کله پاچه ، آبگوشت پر چرب ، سوسیس و کالباس.

۶- از مصرف غذاهای بسیار داغ و پر ادویه خودداری کنید. بوی غذا ممکن است موجب تشدید تهوع شود. بهتر است محل سرو غذا دارای تهویه مناسب و دمای غذا هماهنگ با دمای اتاق باشد.

۷- تا یک ساعت بعد از خوردن غذا ، در وضعیت نشسته استراحت کنید. وضعیت درازکش با معده پر تهوع را تشدید می کند.

جلسات اول از قرصهای ضد تهوع استفاده میکردم اما بعد به این نتیجه رسیدم که بذارم بعد از دریافت دارو بدن رفلکس طبیعیش رو که استفراغه داشته باشه چون به تجربه دیدم که حالات بعد شیمی درمانی سریعتر از بین میره اینطوری فقط حواسم بود که مدام آب و مایعات رو بخورم که بدنم کم آب نشه … مدام آب و عسل میخوردم … عسل هم دل آشوبم رو کم میکرد هم مقوی بود … حالت تهوع رو هم تشدید نمیکرد … از اواخر روز دوم معمولا به غذا خوردن می افتادم و خیلی خوب هم غذا میخوردم … تا جلسه بعدی شیمی درمانی مدام چیزهای خوشمزه می خوردم … خوراکیهایی که به همراه عشق زیاد خانواده م برام مهیا می شد برگفته از نوشته ” درمان هوجکین با عشق واقعی

۸- اگر باز هم تهوع کاهش پیدا نکرد ، با پزشک خود تماس بگیرید. پزشک معالج در چنین وضعیتی به کمک داروهای ضد تهوع قوی مشکل را برطرف می نماید. دارو را طبق زمانبندی دستور شده مصرف کنید و از مصرف بی رویه خودداری نمایید ، چون ممکن است دچار عوارضی مانند یبوست شوید.

جهت استفراغ:

۱- اگر در رختخواب هستید ، به پهلو دراز بکشید ، تا در صورت استفراغ ، ترشحات وارد مسیر تنفسی نشود.

۲- تحمل غذا در این وضعیت دشوار است. میتوانید آب میوه را در قالبهای یخی کوچک ریخته پس از فریز ، در طول روز مصرف کنید. احتمال استفراغ بسیار کاهش می یابد.

۳- بوی غذا حین طبخ ممکن است برایتان مشمئز کننده باشد، بهتر است اصلاً به آشپزخانه نروید و پختن غذا را سایرین واگذار کنید. ۴

– سه بار استفراغ در ساعت که بیش از ۳ ساعت ادامه داشته باشد ، به شدت مایعات بدن را کاهش می دهد و باید هر چه سریع تر به بیمارستان مراجعه نماید.

۵- وجود دانه های قهوه ای در استفراغ که ربطی به غذای خورده نداشته باشد ، می تواند دلیل بر خونریزی معده باشد ، و باید فوراً به اطلاع پزشک معالج رسانیده شود.

 توصیه ای به مراقبین از بیماران سرطانی در منزل:

اگر شما به عنوان مراقب بیمار در منزل هستید ، باید به این نکته توجه داشته باشید که بیمار نیاز به یک محیط صمیمی ، آرام ، شاد و هوشمندانه دارد بنابراین علاوه بر توجه به مطالب بالا به نکات زیر هم توجه داشته باشید:

 

۱- هرگز به زور چیزی را به وی نخورانید ، چون تنها نتیجه اش ، استفراغ است.

۲- شماره تلفن پزشک معالج ، پرستار و کلینیک را همیشه در دسترس داشته باشید.

۳- هر روز صبح کاغذی را به یخچال بچسبانید و نکات زیر را در آن یادداشت کنید:

 

  • نوع غذا یا نوشیدنی میل شده / مقدار / ساعت
  •  ساعت مصرف داروی ضد تهوع
  •  تعداد دفعات استفراغ / رنگ و محتویات استفراغ / ساعت

 

 اگر بیمار کودک است ، و طی ۳ ساعت دفع ادرار نداشت و بیحال بود ، یک وضعیت اورژانسی است و باید هر چه سریعتر وی را به کلینیک یا بیمارستان نزدیک محل زندگی خود منتقل کنید.

نگران نباشید ، درست است که تهوع و استفراغ عارضه نگران کننده ای است ، اما اگر به نکاتی که ذکر شد توجه کنید ، به زودی در کنترل و مهار آن خبره خواهید شد.

کودکان معمولاً در مصرف غذا ومایعات بیشتر از بزرگسالان مقاومت می کنند . نقش بازی کنید . غذا و مایعات را سوخت و قاشق را هواپیما نام بگذارید ، و از وی بخواهید دهانش را به عنوان فرودگاه برای نشستن هواپیما باز بگذارد. تلاش نکنید یکباره مقدار زیادی غذا یا مایعات رو میل کند ، همینکه هر نیم ساعت چیزی را بخورد یا بنوشد حتی در حد یک جرعه ، در پایان روز مقدار قابل توجهی مواد غذایی ضروری را دریافت کرده است.

 سایر مقالات مرتبط:

۵ دیدگاه

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

>