مکانیسم عمل داروهای شیمی درمانی

طبقه بندی داروهای یاخته آزار

طبقه بندی داروهای سرطانزا

داروهای یاخته آزار یا سایتوتوکسیک یا سرطانزا ، آندسته از داروهایی هستند که حداقل یکی از شرایط زیر را داشته باشند:

  • Genotoxicity : داروهایی که موجب صدمه به DNA سلولهای زنده می شوند. مترادف Mutation است.
  • Carcinogenecity : داروهایی که موجب سرطان می شوند (سرطانزا هستند).
  • Tratogenicity: داروهایی که موجب آسیب سیستم باروری و جنین می شوند.
  • داروهایی که در مطالعات حیوانی یا انسانی نشان دهنده آسیب جدی به اندامها هستند.

    معیارهای یاخته آزار بودن یک دارو

    چگونه یک دارو یاخته آزار شناخته می شود؟ چه مطالعاتی بر روی آن انجام می شود تا در نهایت در فهرست داروهای یاخته آزار قرار گیرد؟ اغلب برای پاسخ به این سوالات باید در ابتدا پاسخ به سوالات زیر مشخص شود:

    مکانیسم عمل داروهای شیمی درمانی

    آیا دارو در طبقه داروهای ضد سرطان قرار دارد؟

    آیا تولید کننده دارو شرایط تفکیک اختصاصی در فرآیند حمل ، تزریق و دفع باقیمانده دارو را توصیه می کند؟

    آیا اثرات موتاژن ، کارسینوژن و تراتوژن دارو در انسان اثبات شده است؟

    آیا دارای اثرات کارسینوژن یا تراتوژن در حیوانات است؟ ( داروهایی که در مطالعات باکتریایی سمی شناخته شوند هم در این گروه قرار می گیرند).

    آیا دارو دارای اثرات سمی حاد بر روی اندامهای بدن است؟

    مکانیسم عمل داروهای یاخته آزار( شیمی درمانی)

    اکثر داروهای شیمی درمانی ، قادرند بطور مستقیم به ماده ژنتیکی سلول زنده متصل شوند ، یا سنتز پروتیین های حیاتی اش را تحت تاثیر قرار دهند.

    داروهای ضدسرطان ( یاخته آزار) فرقی بین سلولهای سالم و سرطانی قائل نیستند و بر هر دو تاثیر می گذارند.

    مطالعات فراوانی در مورد اثرات کارسینوژنیک ، موتاژنیک و تراتوژنیک داروهای یاخته آزار در حیوانات صورت گرفته است.

    اثرات کارسینوژنی Cyclophosphamd و Mechloretamine در حیوانات با شواهد قطعی اثبات شده است.

    انجمن داروسازان آمریکا ، توصیه می کند: همه داروهایی که در حیوانات دارای اثرات کارسینوژنیک هستند ، در انسان هم کارسینوژن قلمداد شوند.

    مطالعات نشان می دهد در بیماران سرطانی که تحت شیمی درمانی قرار می گیرند ، شانس ابتلا به سرطان ثانویه افزایش پیدا میکند. لوسمی ، سرطان مثانه و لنفوما به عنوان سرطان ثانویه بیشتر گزارش شده است.

    صدمات کروموزومی ناشی از مصرف Chlorambucil در یک مورد تحقیق اثبات شده است.

    بعلاوه برخی عوامل ضد نئوپلاسم مشکوک به انتقال از طریق شیر هستند. مقالات فراوانی در مورد اثرات داروهای شیمی درمانی بر اندامهای بدن منتشر شده است.

    نشت برخی از داروهای شیمی درمانی موجب آسیب های جدی بافتی در ناحیه نشت می گردد.

    خطرات شغلی داروهای خطرناک

    این داروها ممکن است بر سلامت کارکنان مراقبتی ( پرستاران) ، پزشکان ، داروسازان ، خدمات و نظافت ، و کمک بهیاران که بطور مستقیم یا غیر مستقیم با چنین موادی سروکار دارند ، تاثیر منفی داشته باشند.

    ارزیابی میزان اثرات زیستی تماس با داروهای یاخته آزار ( شیمی درمانی) در گروه های نامبرده بسیار دشوار است همچنین ، رساندن احتمال خطر تماس به صفر ، تقریبا غیر ممکن است.

    چون همواره ممکن است حادثه ای غیر مترقبه ( مثلا جدا شدن ست سرم شیمی درمانی از بطری سرم) عده ای را در معرض تماس قرار دهد.

    شیمی درمانیالبته با رعایت اصول ایمنی می توان احتمال خطررا به حداقل رساند.

    شواهدی از وجود آلودگی در نمونه ادرار پرستاران بخش شیمی درمانی مشاهده شده است ، که میزان آلودگی با افزایش تعداد روزهای کاری رابطه مستقیم داشت.

    البته درنتایج این تحقیق اثبات شد:  با قطع کار ، آلودگی طی ۲ روز به سطح ایمن رسید. همچنین مطالعات بسیاری اثرات آماده سازی داروهای شیمی درمانی بر کروموزوم سلولهای جنسی پرستاران را بررسی کردند و شواهدی از تغییرات کروموزومی مشاهده گردید.

    در تحقیقی سطح آلودگی هوای اتاق آماده سازی داروهای یاخته آزار (شیمی درمانی) در دو حالت زیر هود بیولوژیک ( Class 2 B ) و بدون هود مورد مطالعه قرار گرفت.میزان ۵FU موجود در هوا در حالت بدون هود بین ۰/۱۲ تا ۸۲/۲۶ (نانوگرم در متر مربع) بود که می تواند مواجه تنفسی محسوب شود.

    در تحقیق دیگری ، میزان Cyclophosphamide در فیلتر HEPA حین آماده سازی مورد بررسی قرار گرفت و نشان دهنده آلودگی بود.

    این اثرات بیشتر در کسانی دیده شد که تکنیک محافظت فردی را رعایت نمی کردند.

    سایر اثرات کار با داروهای شیمی درمانی به صورت شکایاتی از قبیل : سردرد ، سرگیجه ، تهوع و واکنش های آلرژیک گزارش شده است.

    چه فعالیتهای شغلی می تواند خطر تماس با داروهای سایتوتوکسیک را افزایش دهد؟

    فعالیتهای شغلی زیر می تواند خطر تماس را افزایش دهد:

    ۱- حمل و انبار کردن داروهای یاخته آزار

    ۲- تمام فرآیند آماده سازی دارو جهت تزریق از جمله: کشیدن دارو به داخل سرنگ ، فرآیند شکستن آمپولها ، رقیق سازی و  انتقال دارو به سرم

    ۳- حمل دارو به بالین بیمار

    ۴- وصل و جدا سازی ست سرم  و سه راهی

    ۵- دفع ترشحات بیمار( طی ۷۲ ساعت اول بعد از شیمی درمانی)

    ۶- تعویض ملحفه و لباس آلوده به دارو یا ترشحات بیمار

    ۷- انتقال و دفع وسایل مصرفی آلوده ، ویالهای نیمه مصرف ، لباس و ملحفه آلوده

    ۸- بررسی نمونه های خون و سایر ترشحات ( طی ۷۲ ساعت اول بعد از شیمی درمانی)

    همانطوریکه ملاحظه می فرمایید ، طیف وسیعی از فعالیتها و مشاغل مرتبط با بیمار می توانند جزء گروه در معرض خطر محسوب شوند.

    >